𝐃𝐞 𝐦𝐨𝐞𝐝𝐞𝐫𝐭𝐚𝐚𝐥 𝐝𝐢𝐞 𝐧𝐞𝐫𝐠𝐞𝐧𝐬 𝐡𝐞𝐥𝐞𝐦𝐚𝐚𝐥 𝐭𝐡𝐮𝐢𝐬 𝐢𝐬

Er zijn mensen die meerdere talen spreken, maar zich in geen enkele taal volledig thuis voelen. Ze groeiden op in het ene land, met ouders uit een ander land. Thuis klonken andere woorden dan op school. Op straat ontstond weer een andere taal.

Ze spreken Nederlands. En toch kan er iets ontbreken wat nauwelijks hoorbaar is. Niet het woord. Maar de betekenis achter het woord.

𝐖𝐚𝐧𝐭 𝐡𝐨𝐞 𝐥𝐞𝐞𝐫 𝐣𝐞 𝐞𝐢𝐠𝐞𝐧𝐥𝐢𝐣𝐤 𝐰𝐚𝐭 𝐞𝐞𝐧 𝐰𝐨𝐨𝐫𝐝 𝐛𝐞𝐭𝐞𝐤𝐞𝐧𝐭?

Een woordenboek kan vertellen wat teleurgesteld betekent. Maar daarmee weet je nog niet wat er gebeurt wanneer iemand zegt: “𝘐𝘬 𝘣𝘦𝘯 𝘵𝘦𝘭𝘦𝘶𝘳𝘨𝘦𝘴𝘵𝘦𝘭𝘥 𝘪𝘯 𝘸𝘢𝘵 𝘫𝘦 𝘩𝘦𝘣𝘵 𝘨𝘦𝘥𝘢𝘢𝘯.” Of: “𝘐𝘬 𝘣𝘦𝘯 𝘵𝘦𝘭𝘦𝘶𝘳𝘨𝘦𝘴𝘵𝘦𝘭𝘥 𝘪𝘯 𝘫𝘰𝘶.” Voor iemand die met de taal is opgegroeid, voelt het verschil.

Voor iemand die het woord later heeft geleerd, kunnen beide zinnen vrijwel hetzelfde betekenen. En daar begint begrijpen ingewikkeld te worden. Woorden dragen een verleden Onze moedertaal leren we niet uit een woordenboek. We leren haar aan tafel, op het schoolplein, tijdens ruzies en door de blik van onze ouders wanneer we iets hebben gedaan wat blijkbaar niet de bedoeling was.

𝐙𝐨 𝐤𝐫𝐢𝐣𝐠𝐞𝐧 𝐰𝐨𝐨𝐫𝐝𝐞𝐧 𝐛𝐞𝐭𝐞𝐤𝐞𝐧𝐢𝐬.

Niet alleen een definitie, maar gevoel, context, herinnering en consequenties. Wie een taal later leert, moet een deel van dat onzichtbare bouwwerk reconstrueren. Dat lukt vaak uitstekend. Maar niet altijd volledig. En dat zie je niet aan iemand.

We denken dat iemand het begrijpt. Iemand leest een tekst en kent bijna alle woorden. Dus nemen we aan dat hij de tekst begrijpt. Maar begrijpend lezen is geen optelsom van bekende woorden.

Eén woord dat anders wordt geïnterpreteerd, kan een zin veranderen. Die zin verandert de volgende. Langzaam ontstaat in het hoofd van de lezer een verhaal dat logisch is, maar niet hetzelfde verhaal dat de schrijver dacht te hebben geschreven.

We zeggen dan snel: “Hij moet beter lezen”. Maar daarmee doen we mogelijk precies hetzelfde. We denken dat we begrijpen wat er gebeurt.

𝐄𝐧 𝐭𝐨𝐞𝐧 𝐤𝐰𝐚𝐦𝐞𝐧 𝐝𝐞 𝐤𝐢𝐧𝐝𝐞𝐫𝐞𝐧

Want taal blijft niet netjes wachten totdat iedereen haar begrijpt. Iedere generatie trekt eraan. Jongeren geven bestaande woorden nieuwe betekenissen, halen woorden uit andere talen en combineren ze tot een taal waar hun ouders soms verbaasd naar luisteren.

Hard. Dik. Ziek. Cringe. Slay.

Een vader hoort zijn zoon zeggen dat iets “ziek” was. Hij kent het woord. Hij begrijpt alleen niet wat er gezegd werd. En ineens gebeurt met hem hetzelfde als met iemand die Nederlands later heeft geleerd. Hij hoort zijn eigen taal. Maar mist de betekenis.

Straattaal maakt dat nog zichtbaarder. Talen, culturen, muziek en groepsidentiteit lopen er door elkaar. De oudere generatie hoort soms taalverloedering. De jongere generatie hoort zichzelf. Het gevaar zit in de woorden die we kennen

We zeggen:

“𝘑𝘦 𝘣𝘦𝘨𝘳𝘪𝘫𝘱𝘵 𝘮𝘦 𝘯𝘪𝘦𝘵.” Maar bedoelen vaak: “𝘑𝘪𝘫 𝘨𝘦𝘦𝘧𝘵 𝘢𝘢𝘯 𝘮𝘪𝘫𝘯 𝘸𝘰𝘰𝘳𝘥𝘦𝘯 𝘯𝘪𝘦𝘵 𝘥𝘦 𝘣𝘦𝘵𝘦𝘬𝘦𝘯𝘪𝘴 𝘥𝘪𝘦 𝘪𝘬 𝘦𝘳𝘢𝘢𝘯 𝘨𝘦𝘦𝘧.” Dat is iets anders.

• Respect.
• Normaal.
• Vrijheid.
• Verantwoordelijkheid.
• Loyaal.
• Afspraak.

Iedereen kent die woorden. Juist daarom vragen we zelden wat ze voor de ander betekenen. En dat gebeurt ook in verkoop.

Een verkoper vertelt een klant dat zijn oplossing flexibel is. De klant knikt. Voor de verkoper betekent flexibel: veel mogelijkheden. Voor de klant betekent het: ingewikkeld, veel keuzes en dus kans op fouten. De verkoper ziet het knikken van zijn gesprekspartner en denkt dat zijn argument is aangekomen. De klant begrijpt de woorden. Maar hoort een andere boodschap. Even later zegt hij dat hij er nog over wil nadenken. De verkoper denkt dat hij een bezwaar heeft.

𝐇𝐞𝐭 𝐦𝐢𝐬𝐯𝐞𝐫𝐬𝐭𝐚𝐧𝐝 𝐨𝐧𝐭𝐬𝐭𝐨𝐧𝐝 𝐯𝐞𝐞𝐥 𝐞𝐞𝐫𝐝𝐞𝐫.

Bij één woord. We beoordelen taal snel. We horen een grammaticale fout en vormen een oordeel. We lezen een slecht geformuleerde mail. Horen een accent, een verkeerd voorzetsel of straattaal die ons vreemd voorkomt. En ergens ontstaat een beeld van intelligentie, opleiding of zorgvuldigheid.

Terwijl iemand grammaticaal gebrekkig kan spreken en heel precies kan begrijpen wat jij bedoelt. Terwijl iemand anders foutloos Nederlands kan spreken zonder te begrijpen wat jouw woorden voor jou betekenen.

𝐓𝐚𝐚𝐥𝐯𝐚𝐚𝐫𝐝𝐢𝐠𝐡𝐞𝐢𝐝 𝐞𝐧 𝐛𝐞𝐭𝐞𝐤𝐞𝐧𝐢𝐬𝐯𝐚𝐚𝐫𝐝𝐢𝐠𝐡𝐞𝐢𝐝 𝐳𝐢𝐣𝐧 𝐧𝐢𝐞𝐭 𝐡𝐞𝐭𝐳𝐞𝐥𝐟𝐝𝐞.

Luisteren begint daarom later dan we denken. Niet wanneer de ander begint te praten. Maar wanneer wij bereid zijn onze eerste interpretatie nog even niet als waarheid te behandelen en vragen gaan stellen dan ontstaat er ruimte.

Wat bedoel je met respect?
Wat betekent straks voor jou?
Wat versta jij onder flexibel?
Wat bedoel je precies?

Het lijken eenvoudige vragen. Maar ze leggen de betekenis terug bij degene die het woord gebruikte. Daar ontstaat ruimte. Voor iemand die tussen talen is opgegroeid. Voor de jongere die thuis anders praat dan op school. Voor de verkoper en zijn klant. Voor de grootvader die zijn kleindochter soms nauwelijks begrijpt. Uiteindelijk voor ons allemaal.

𝐖𝐚𝐧𝐭 𝐧𝐢𝐞𝐦𝐚𝐧𝐝 𝐬𝐩𝐫𝐞𝐞𝐤𝐭 𝐮𝐢𝐭𝐬𝐥𝐮𝐢𝐭𝐞𝐧𝐝 𝐝𝐞 𝐭𝐚𝐚𝐥 𝐯𝐚𝐧 𝐡𝐞𝐭 𝐰𝐨𝐨𝐫𝐝𝐞𝐧𝐛𝐨𝐞𝐤.

We spreken de taal van onze jeugd, onze ouders, onze generatie, onze cultuur en alles wat woorden onderweg voor ons zijn gaan betekenen.

Daarom spreken we nooit helemaal dezelfde taal.
Ook niet wanneer we dezelfde woorden gebruiken.

En voordat we oordelen dat iemand slecht spreekt, slecht leest of onze taal onvoldoende beheerst, kunnen we eerst één andere vraag stellen:

𝐁𝐞𝐠𝐫𝐢𝐣𝐩𝐭 𝐡𝐢𝐣 𝐨𝐟 𝐳𝐢𝐣 𝐦𝐢𝐣𝐧 𝐰𝐨𝐨𝐫𝐝𝐞𝐧 𝐧𝐢𝐞𝐭 — 𝐨𝐟 𝐡𝐞𝐛 𝐢𝐤 𝐧𝐨𝐠 𝐧𝐢𝐞𝐭 𝐛𝐞𝐠𝐫𝐞𝐩𝐞𝐧 𝐰𝐚𝐭 𝐦𝐢𝐣𝐧 𝐰𝐨𝐨𝐫𝐝𝐞𝐧 𝐯𝐨𝐨𝐫 𝐡𝐞𝐦 𝐨𝐟 𝐡𝐚𝐚𝐫 𝐛𝐞𝐭𝐞𝐤𝐞𝐧𝐞𝐧?

Leestip: Straattaal woordenboek.